Goed bestuur begint bij vertrouwen: het samenspel tussen directie, bestuur en toezicht
Binnen zorginstellingen, onderwijsorganisaties, woningcorporaties en andere maatschappelijke organisaties vervullen directies, bestuurders en toezichthouders ieder een eigen rol.
Hoe die rollen precies zijn verdeeld, verschilt per organisatie. Soms is sprake van een eenhoofdige directeur-bestuurder, soms van een meerhoofdige raad van bestuur met daaronder een directieteam.
In alle gevallen is het essentieel dat verantwoordelijkheden duidelijk zijn en dat de betrokkenen elkaar vanuit hun eigen positie versterken.
Een heldere rolverdeling voorkomt onduidelijkheid
De formele inrichting van een organisatie vormt het vertrekpunt voor goed bestuur.
Het bestuur is verantwoordelijk voor het besturen van de organisatie en het realiseren van de strategische en maatschappelijke doelstellingen. De raad van toezicht houdt toezicht op het beleid en de algemene gang van zaken en vervult doorgaans ook een advies- en werkgeversrol richting het bestuur.
Directieleden geven, afhankelijk van hun positie, leiding aan de gehele organisatie of aan specifieke onderdelen daarvan.
Wanneer deze verantwoordelijkheden onvoldoende duidelijk zijn, kunnen spanningen ontstaan.
Toezichthouders die zich te veel bezighouden met dagelijkse operationele beslissingen, kunnen het bestuur belemmeren. Omgekeerd kan een bestuurder die onvoldoende informatie deelt het toezicht bemoeilijken.
Een effectieve samenwerking begint daarom met wederzijds begrip van de eigen rol en die van de ander.
Vertrouwen als basis voor samenwerking
Een goede relatie tussen bestuur en toezicht is niet gebaseerd op het ontbreken van meningsverschillen.
Juist bij ingrijpende strategische keuzes is het belangrijk dat verschillende perspectieven op tafel komen.
Vertrouwen ontstaat wanneer bestuurders transparant zijn over dilemma's, risico's en onzekerheden. Toezichthouders moeten op hun beurt een omgeving creëren waarin openheid mogelijk is zonder dat iedere twijfel onmiddellijk als een gebrek aan leiderschap wordt gezien.
Dat vraagt om professionele verhoudingen waarin betrokkenen elkaar weten te vinden, maar ook voldoende onafhankelijk blijven.
Ruimte voor tegenspraak
Sterke organisaties stimuleren een cultuur waarin kritische vragen worden gewaardeerd.
Voor directeuren en bestuurders betekent dit dat zij bereid moeten zijn om hun eigen aannames te onderzoeken en alternatieve perspectieven serieus te nemen.
Tegenspraak kan afkomstig zijn van toezichthouders, collega-directeuren, medewerkers of externe belanghebbenden.
Zeker bij complexe maatschappelijke vraagstukken bestaat zelden één vanzelfsprekende oplossing.
Een bestuurder die bewust ruimte organiseert voor andere inzichten, vergroot de kwaliteit van de besluitvorming.
Van verantwoording naar strategische dialoog
In de samenwerking tussen bestuur en toezicht ligt het risico op de loer dat overleg vooral draait om rapportages, financiële cijfers en formele besluitvorming.
Hoewel deze onderwerpen noodzakelijk zijn, vraagt effectief toezicht ook om aandacht voor de langetermijnontwikkeling van de organisatie.
Welke maatschappelijke veranderingen beïnvloeden de toekomst? Is de huidige strategie nog passend? Beschikt de organisatie over voldoende deskundigheid en verandervermogen?
Door regelmatig het gesprek te voeren over dergelijke strategische vraagstukken, kan de raad van toezicht een waardevolle gesprekspartner zijn zonder de bestuurlijke verantwoordelijkheid over te nemen.
Professionele ontwikkeling is een gezamenlijke opgave
De kwaliteit van het samenspel wordt mede bepaald door de bereidheid van betrokkenen om te blijven leren.
Bestuurders en toezichthouders hebben ieder hun eigen ontwikkelverantwoordelijkheid, maar kunnen ook gezamenlijk reflecteren op de samenwerking.
De Governancecode Zorg 2022 benoemt bijvoorbeeld expliciet het belang van periodieke evaluatie van de samenwerking tussen raad van bestuur en raad van toezicht.
Ook in andere maatschappelijke sectoren vormt aandacht voor governance, reflectie en aanspreekbaarheid een belangrijk onderdeel van professioneel leiderschap.
Goed bestuur is meer dan een structuur
Statuten, reglementen en governancecodes bieden een noodzakelijk kader. Uiteindelijk komt de kwaliteit van bestuur echter tot uitdrukking in gedrag.
De bereidheid om open te communiceren, verantwoordelijkheid te nemen en elkaar kritisch maar constructief te bevragen, bepaalt in belangrijke mate hoe een organisatie functioneert.
Voor directeuren, bestuurders en toezichthouders ligt daar een gezamenlijke verantwoordelijkheid: zorgen voor een organisatie waarin goede besluitvorming bijdraagt aan de maatschappelijke opdracht.
Op zoek naar een nieuwe uitdaging in directie of bestuur? Directeur-bestuurder.nl brengt professionals en maatschappelijke organisaties samen via vacatures voor leidinggevende en bestuurlijke functies.